W czasopiśmie Gastroenterology opublikowano badanie przeprowadzone w ośrodku M.D. Anderson Cancer Center oceniające wpływ leków przeciwcukrzycowych na ryzyko rozwoju raka trzustki. W badaniu uczestniczyli chorzy ze świeżo rozpoznanym rakiem trzustki a grupę kontrolną stanowili zdrowi osobnicy, którzy towarzyszyli chorym na nowotworowy leczącym się w ośrodku. W badaniu wykazano, że w grupie cukrzyków (przytłaczająca większość z cukrzycą typu 2) chorzy, którzy kiedykolwiek stosowali insulinę oraz kiedykolwiek zażywali leki zwiększające wydzielanie insuliny (pochodne sulfonylomocznika oraz meglitynidy) cechowali się z odpowiednio 4,99- i 2,52-większym ryzykiem rozwoju raka trzustki (p < 0,001 i p = 0,005, odpowiednio) w stosunku do osób cierpiących na cukrzycę, które nigdy tych leków nie stosowały. Podobnie chorych kiedykolwiek stosujących tiazolidynediony (TZD) cechowało o 55% większe ryzyko rozwoju raka trzustki w stosunku do osób, które tych leków nigdy nie stosowały, ale ta różnica nie osiągnęła znamienności statystycznej (p = 0,213). Natomiast chorzy na cukrzycę, u których kiedykolwiek stosowano metforminę charakteryzowali się 62% redukcją ryzyka rozwoju raka trzustki (iloraz szans [OR] = 0,38; p = 0,001). Efekt ten był szczególnie widoczny u tych chorych, którzy stosowali metforminę ponad 5 lat. W badaniu wykazano także, iż dodatkowe czynniki takie jak czas trwania cukrzycy, palenie papierosów, nadwaga i otyłość oraz kontrola glikemii nie miały wpływu na związek między stosowaniem metforminy a ryzykiem rozwoju raka trzustki. Mimo że stosowanie insuliny było częstsze wśród cukrzyków niestosujących nigdy metforminy, to dodatkowa analiza obejmująca chorych nigdy nie stosujących insuliny nadal wykazywała ochronny efekt metforminy na ryzyko rozwoju raka trzustki. Autorzy badania podkreślają pozytywne efekty działania metforminy polegające na zmniejszeniu hiperglikemii i hiperinsulinemii, a także zwracają uwagę na molekularny mechanizm działania metforminy polegający na hamowaniu promitogennego działania insuliny oraz insulinopodobnego czynnika wzrostowego I (IGF-I) na etapie post-receptorowym poprzez zablokowanie wewnątrzkomórkowej ścieżki przekazywania sygnałów PI-3K/Akt/mTOR.
Z kolei w czasopiśmie Diabetologica ukazało się kilka badań obserwacyjnych, które wskazują na większe ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy wśród pacjentów z cukrzycą stosujących analog insuliny - glarginę w stosunku do osób stosujących insuliny ludzkie. W badaniu niemieckim uczestniczyło ponad 127 tysięcy osób z cukrzycą typu 1. lub 2., które w momencie włączenia do leczenia insuliną nie miały rozpoznanej choroby nowotworowej. Pacjenci otrzymywali insulinę ludzką bądź analogi insuliny o krótkim czasie działania (insulina lispro i aspart) lub analog o długim czasie działania (glargina). Średni czas obserwacji wyniósł 1,63 roku. Dla każdego rodzaju insuliny wykazano pozytywny związek między dawką a ryzykiem rozwoju nowotworu. Po uwzględnieniu różnic w stosowanych dawkach insulin, zaobserwowano znamienny wzrost ryzyka wystąpienia nowotworu złośliwego u chorych leczonych glarginą w stosunku do insuliny ludzkiej (p < 0,0001). Co więcej, wzrost ryzyka związany był z dawką stosowanej glarginy: 9% dla dawki dobowej 10 IU, 19% dla dawki dobowej 30 IU i 31% dla dawki dobowej 50 IU. Natomiast nie odnotowano wzrostu ryzyka zachorowania na nowotwór złośliwy w przypadku stosowania insuliny aspart (p = 0,3) i insuliny lispro (p = 0,96) w stosunku do insuliny ludzkiej. Z kolei badanie szwedzkie wykazało, że chorzy stosujący wyłącznie insulinę glarginę mają 2-krotnie większe ryzyko zachorowania na raka piersi niż chorzy otrzymujący inne formy insuliny. Natomiast w badaniu szkockim nie potwierdzono, ażeby pacjenci z cukrzycą stosujący glarginę mieli wyższe ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe, chociaż wśród chorych otrzymujących wyłącznie glarginę zaobserwowano wyższe ryzyko zachorowania na raka sutka niż u cukrzyków stosujących insuliny inne niż glargina (p = 0,004). Te sprzeczne dane z kilku badań obserwacyjnych wymagają przeprowadzenia dobrze zaplanowanych badań prospektywnych, które ostatecznie ocenią ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych u chorych z cukrzycą stosujących glarginę, ale już teraz należy pamiętać o możliwych negatywnych skutkach stosowania glarginy i pozytywnych molekularnych efektach działania metfrominy. Jak na razie glargina, mająca wiele pozytywnych cech jeśli chodzi o leczenie cukrzycy, nie została wycofana z użycia.

Sebastian Ochenduszko

Klinika Onkologii
Szpital Unwersytecki
ul. Śniadeckich 10
31-531 Kraków
tel.: (+48 66) 815 78 53