Do etapu leczenia podtrzymującego (kontynuowanego do momentu wystąpienia progresji choroby) zakwalifikowano 663 pacjentów. Randomizację przeprowadzono w stosunku 2:1; po terapii indukcyjnej 443 chorych zakwalifikowano do ramienia otrzymującego pemetreksed (500mg/m2 co 21 dni i.v) oraz najlepsze leczenie objawowe (BSC, Best Supportive Care) a 222 chorych przydzielono do ramienia z placebo + BSC. W całej badanej populacji pacjentów (663) średni czas wolny od progresji choroby wyniósł 4,3 mies. w ramieniu z pemetreksedem i był znamiennie dłuższy aniżeli w ramieniu z placebo (2,6 mies.; p<0,0001). Również średni czas przeżycia całkowitego był znamiennie dłuższy w ramieniu z pemetreksedem aniżeli z placebo (13,4 mies. v. 10,6 mies.; p = 0,012). Podobnie odsetki odpowiedzi na leczenie (6,8% vs. 1,8%; p=0,005) oraz odsetki kontroli choroby (51,7% v. 33,3%; p < 0,0001) były znamiennie wyższe w ramieniu z pemetreksedem. Należy jednakże zauważyć, że korzyść z leczenia podtrzymującego pemetreksedem odnosili głównie chorzy z histologicznym rozpoznaniem raka niepłaskonabłonkowego (gruczolakorak, rak wielkokomórkowy i inne); w tej grupie średni czas przeżycia wolnego od progresji wyniósł 4,5 mies. w ramieniu z pemetreksedem wobec 2,6 mies. w ramieniu z placebo (p < 0,0001), zaś średnie przeżycia całkowite osiągnęły poziom odpowiednio 15,5 mies. oraz 10,3 mies. (p = 0,002). Natomiast w grupie raka płaskonabłonkowego średnie przeżycia wolne od progresji choroby wyniosły 2,8 mies. w ramieniu z pemetreksedem i 2,6 mies. w ramieniu z placebo (p = 0,039) a średnie przeżycia całkowite odpowiednio 9,9 mies. i 10,8 mies. (p = 0,678). Należy również zaznaczyć, że zastosowanie pemetreksedu wiązało się z wydłużeniem czasu do nasilenia objawów choroby jak ból (6,1 mies v. 4,6 mies; p = 0,041) oraz krwioplucie (p = 0,038).
Jakakolwiek toksyczność stopnia 3 i 4 związana z leczeniem była wyższa w ramieniu z pemetreksedem i wystąpiła u 16% pacjentów w porównaniu do 4% pacjentów w ramieniu z placebo (p < 0,0001).
Z kolei wyniki badania SATURN udowodniły skuteczność erlotynibu w leczeniu podtrzymującym pacjentów z zaawansowanym NDRP bez progresji po 4 cyklach standardowej 2-lekowej chemioterapii opartej na związkach platyny. Do fazy badania oceniającej leczenie podtrzymujące włączono 889 pacjentów i przydzielono ich do ramienia otrzymującego erlotynib 150 mg/d p.o. lub do ramienia placebo. Średni czas wolny od progresji choroby był znamiennie dłuższy w ramieniu z erlotynibem aniżeli w ramieniu z placebo (p < 0,0001). Również czas średniego przeżycia całkowitego był znamiennie dłuższy u pacjentów otrzymujących erlotynib (p = 0,0088; HR = 0,81). Należy zaznaczyć, iż znamienną korzyść z leczenia podtrzymującego erlotynibem w badaniu SATURN odnieśli wszyscy chorzy niezależnie od wywiadu dotyczącego palenia papierosów, płci, stanu sprawności wg ECOG, stanu markerów molekularnych (mutacja EGFR, eskpresja EGFR, mutacja KRAS) oraz typu histologicznego NDRP (choć korzyść w przeżyciach całkowitych była nieco wyższa dla grupy gruczolakoraka niż całej badanej populacji, HR = 0,77). Co więcej, erlotynib wydłużył również znamiennie czas do wystąpienia bólu (p = 0,008) oraz czas do używania środków przeciwbólowych (p=0,0199). Toksyczność leczenia była wyższa w ramieniu z erlotynibem i dotyczyła głównie wysypki skórnej oraz biegunki, jednakże większość objawów ubocznych była w stopniu nasilenia G1/2.
Podobnie wstępne dane z badania ATLAS pokazują, iż dodanie erlotynibu do bewacyzumabu (B+E) w leczeniu podtrzymującym zaawansowanego NDRP po 4 cyklach chemioterapii opartej na platynie z bewacyzumabem poprawia wyniki leczenia w stosunku do samego bewacyzumabu (B) w leczeniu podtrzymującym. Średni czas wolny od progresji choroby wyniósł 4,8 mies. w grupie B + E wobec 3,7 mies. w grupie samego B (p = 0,0012).

Sebastian Ochenduszko

Klinika Onkologii
Szpital Unwersytecki
ul. Śniadeckich 10
31-531 Kraków
tel.: (+48 66) 815 78 53