Patron
Profesor Tadeusz Koszarowski
Prof. dr hab. med. Zbigniew Wronkowski
Szczególną rolę w ukształtowaniu się onkologii jako nauki i dyscypliny medycznej odegrał prof. Tadeusz Koszarowski. Już w latach 50. sformułował następującą definicję: „Onkologia jest to nauka o etiologii, patologii, epidemiologii, zapobieganiu i
wczesnym wykrywaniu nowotworów złośliwych, skojarzonym leczeniu chorych na raka, opiece nad nieuleczalnie chorymi oraz organizacji walki z rakiem”. Definicja ta była podstawą do wyodrębnienia się onkologii jako samodzielnej dyscypliny medycznej oraz utworzenia drugiego programu zwalczania nowotworów i wprowadzenia prawnych zasad zbierania danych epidemiologicznych.
Praca lekarza zakładowego u „Wedla”, później organizatora służby zdrowia w prawobrzeżnej Warszawie (w czasie okupacji), a następnie udział w odbudowie Instytutu Radowego w Warszawie, dały nowe doświadczenia prof. Tadeuszowi Koszarowskiemu – chirurgowi. Walkę z rakiem zaczął ujmować z punktu widzenia zdrowia publicznego. Potrzebne były dane do oceny rozmiarów i specyfiki problemu nowotworów złośliwych. Podstawą zbierania danych epidemiologicznych był prawnie ustalony obowiązek zgłaszania nowotworów. Prof. Tadeusz Koszarowski tak pisze w swojej książce Dać świadectwo prawdzie: „W pierwszej połowie XX wieku opanowano w krajach cywilizowanych masowe epidemie chorób zakaźnych, w tym – bardzo złożony problem gruźlicy. Skutkiem tego było znaczne przedłużenie przeciętnego okresu życia ludzkiego. Jednocześnie nastąpił wzrost liczby chorób starszego wieku, np. miażdżycy i jej następstw, a także chorób nowotworowych. Proces ten postępował równolegle z powiększającą się liczbą starszych obywateli i trwa nadal. Rejestracja przyczyn zgonów i liczby zachorowań na nowotwory złośliwe, w zestawieniu ze zmianami tzw. „piramidy wieku” pozwala ocenić bieżący wymiar zjawiska, jak również opracować rokowanie jego rozwoju”.
Już na początku lat 50. z inspiracji prof. T. Koszarowskiego powstają pierwsze statystyki dotyczące nowotworów. Początkowo dotyczą one jedynie zgonów. Oszacowano np., że w 1951 roku współczynnik umieralności na nowotwory wynosił 11,1 na 10 000, a „przypuszczalna” liczba zgonów na nowotwory złośliwe w Polsce wynosiła 30 000 rocznie. Z inicjatywy prof. Tadeusza Koszarowskiego utworzony został zespół, który zbierał dane epidemiologiczne i je opracowywał. Dr Barbara Warda, mgr Zofia Karewicz, Irena Mardeusz i wiele innych osób są w centrum tych działań. Początkowo opracowania przygotowywane są w Dziale Metodyczno-Organizacyjnym Instytutu Onkologii w Warszawie, a później w Zakładzie Organizacji Walki z Rakiem, którym kieruje prof. T. Koszarowski. Przełomowym faktem jest utworzenie w 1953 roku Centralnego Rejestru Nowotworów w Instytucie Onkologii w Warszawie, przy ul. Wawelskiej 15. Początkowo, jest to tzw. „bierne” zbieranie kart zgłoszenia nowotworu (MzN1) i ich opracowywanie. W 1963 roku analizowane są już pierwsze szczegółowe zestawienia dla Polski, uwzględniające takie zmienne jak: płeć, wiek i umiejscowienie nowotworu. W 1962 roku zaproszony przez prof. T. Koszarowskiego przyjeżdża do Polski dr William Haenszel, przedstawiciel Narodowego Instytutu Raka w Bethesda (USA). Dobrze oceniając dotychczasowe działania w zakresie epidemiologii nowotworów w Polsce, proponuje udoskonalenie systemu. Powstają trzy populacyjne, aktywne rejestry nowotworów w następujących regionach: warszawskim, krakowskim i katowickim. Obszar objęty tymi rejestrami zawierał populację wielkomiejską (Warszawa, Kraków, Katowice), mieszkańców mniejszych miast oraz populację wiejską. Usytuowanie rejestrów uwzględniało działanie różnych czynników ryzyka (m.in. stylu życia, środowiska naturalnego i środowiska pracy), ale głównym czynnikiem określającym zlokalizowanie tych rejestrów były ówczesne możliwości wiodących placówek onkologicznych w Polsce, tj. Instytutu Onkologii w Warszawie i jego oddziałów w Krakowie i Gliwicach.
Dla stworzenia nowoczesnej epidemiologii nowotworów potrzebni byli odpowiednio przeszkoleni ludzie. Realizację tego zadania umożliwiło m.in. podpisanie umowy pomiędzy Instytutem Onkologii w Warszawie i Narodowym Instytutem Raka w Bethesda (USA). Ogromną pomoc w jej realizacji wykazał dr W. Haenszel. Dzięki tej umowie oraz intensywności współpracy prof. T. Koszarowskiego ze światowym środowiskiem epidemiologów, było możliwe szkolenie lekarzy w zakresie epidemiologii nowotworów. Prof. Helena Gadomska, doc. Jerzy Starzewski, prof. Zbigniew Wronkowski, a później prof. Janusz Pawlęga i prof. Witold Zatoński, mieli możliwość intensywnego szkolenia się w wiodących placówkach na świecie. […]
W latach 1972-1974 kształtuje się wizja trzeciego programu walki z rakiem w Polsce. Wiedza, determinacja i szczególny sposób kontaktu z ludźmi prof. T. Koszarowskiego przemienia tę wizję w fakt stworzenia Programu Rządowego PR-6 Zwalczanie Chorób Nowotworowych w Polsce. Program uwzględnia wszystkie ważniejsze aspekty walki z rakiem tj.: badania naukowe, oświatę zdrowotną, zapobieganie, wykrywanie, diagnostykę, leczenie, opiekę po leczeniu oraz organizację walki z rakiem (m.in. specjaliści, łóżka, wyposażenie). Najważniejszym elementem Programu PR-6 było utworzenie sieci pełnoprofilowych centrów onkologicznych. Model pełnoprofilowego ośrodka onkologicznego został opracowany przez prof. T. Koszarowskiego i prof. Z. Wronkowskiego. Podstawą modelu było skupienie w jednym ośrodku (centrum) wszystkich elementów realizujących walkę z rakiem (badania naukowe, epidemiologia, profilaktyka, diagnostyka, leczenie, opieka po leczeniu) z uwzględnieniem specjalistów, łóżek i sprzętu. Model takiego ośrodka onkologicznego przedstawiony był kilkakrotnie na zjazdach międzynarodowych oraz opublikowany w uznanych czasopismach medycznych przez T. Koszarowskiego i Z. Wronkowskiego. Model ten uznany został za najskuteczniejszy w zwalczaniu nowotworów i obecnie znany jest (m.in. w USA) jako comprehensive cancer center.
Prof. T. Koszarowski rozpoczął realizację Programu Rządowego PR-6, współpracując z wieloma osobami, które nie tylko były przygotowane zawodowo do wykonania swoich zadań, ale również były motywowane do wykorzystania unikalnej szansy do wprowadzenia onkologii polskiej na poziom europejski. Szansa ta została wykorzystana. W latach 1974-1999 utworzono sieć onkologiczną, a podstawowe cele Programu PR-6 i później Programu CPBR 11.5 osiągnięto. Do osiągnięcia celów przyczynił się bardzo intensywny rozwój współpracy z zagranicą. Dokumenty z lat 1974-1990 wskazują na ogromny wzrost liczby zagranicznych wyjazdów onkologów polskich na szkolenia, zjazdy i inne naukowe spotkania międzynarodowe. Coraz częściej zaczęli u nas gościć specjaliści zagraniczni. Jednym z zewnętrznych wyrazów wysokiej pozycji Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Polsce i na świecie były informatory o samym Instytucie i o sieci onkologicznej w Polsce oraz o Programie Rządowym PR-6, wydane w czterech językach. Wyrazem uznania dla epidemiologii polskiej było powierzenie Instytutowi Onkologii przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (agenda WHO), przeprowadzenia w 1982 roku międzynarodowego kursu nt. epidemiologii nowotworów. W ramach licznych umów międzynarodowych, zwłaszcza wykorzystując takie możliwości, jak Umowa pomiędzy Instytutem Onkologii w Polsce i Narodowym Instytutem Raka w USA czy Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych, realizowana była wymiana naukowa i międzynarodowe badania naukowe. Dzięki prof. T. Koszarowskiemu i jego współpracownikom, w trudnych czasach PRL-u współpraca naukowa w dziedzinie onkologii była wyróżniająca się, nie tylko wśród dziedzin medycznych.
wczesnym wykrywaniu nowotworów złośliwych, skojarzonym leczeniu chorych na raka, opiece nad nieuleczalnie chorymi oraz organizacji walki z rakiem”. Definicja ta była podstawą do wyodrębnienia się onkologii jako samodzielnej dyscypliny medycznej oraz utworzenia drugiego programu zwalczania nowotworów i wprowadzenia prawnych zasad zbierania danych epidemiologicznych.
Praca lekarza zakładowego u „Wedla”, później organizatora służby zdrowia w prawobrzeżnej Warszawie (w czasie okupacji), a następnie udział w odbudowie Instytutu Radowego w Warszawie, dały nowe doświadczenia prof. Tadeuszowi Koszarowskiemu – chirurgowi. Walkę z rakiem zaczął ujmować z punktu widzenia zdrowia publicznego. Potrzebne były dane do oceny rozmiarów i specyfiki problemu nowotworów złośliwych. Podstawą zbierania danych epidemiologicznych był prawnie ustalony obowiązek zgłaszania nowotworów. Prof. Tadeusz Koszarowski tak pisze w swojej książce Dać świadectwo prawdzie: „W pierwszej połowie XX wieku opanowano w krajach cywilizowanych masowe epidemie chorób zakaźnych, w tym – bardzo złożony problem gruźlicy. Skutkiem tego było znaczne przedłużenie przeciętnego okresu życia ludzkiego. Jednocześnie nastąpił wzrost liczby chorób starszego wieku, np. miażdżycy i jej następstw, a także chorób nowotworowych. Proces ten postępował równolegle z powiększającą się liczbą starszych obywateli i trwa nadal. Rejestracja przyczyn zgonów i liczby zachorowań na nowotwory złośliwe, w zestawieniu ze zmianami tzw. „piramidy wieku” pozwala ocenić bieżący wymiar zjawiska, jak również opracować rokowanie jego rozwoju”.
Już na początku lat 50. z inspiracji prof. T. Koszarowskiego powstają pierwsze statystyki dotyczące nowotworów. Początkowo dotyczą one jedynie zgonów. Oszacowano np., że w 1951 roku współczynnik umieralności na nowotwory wynosił 11,1 na 10 000, a „przypuszczalna” liczba zgonów na nowotwory złośliwe w Polsce wynosiła 30 000 rocznie. Z inicjatywy prof. Tadeusza Koszarowskiego utworzony został zespół, który zbierał dane epidemiologiczne i je opracowywał. Dr Barbara Warda, mgr Zofia Karewicz, Irena Mardeusz i wiele innych osób są w centrum tych działań. Początkowo opracowania przygotowywane są w Dziale Metodyczno-Organizacyjnym Instytutu Onkologii w Warszawie, a później w Zakładzie Organizacji Walki z Rakiem, którym kieruje prof. T. Koszarowski. Przełomowym faktem jest utworzenie w 1953 roku Centralnego Rejestru Nowotworów w Instytucie Onkologii w Warszawie, przy ul. Wawelskiej 15. Początkowo, jest to tzw. „bierne” zbieranie kart zgłoszenia nowotworu (MzN1) i ich opracowywanie. W 1963 roku analizowane są już pierwsze szczegółowe zestawienia dla Polski, uwzględniające takie zmienne jak: płeć, wiek i umiejscowienie nowotworu. W 1962 roku zaproszony przez prof. T. Koszarowskiego przyjeżdża do Polski dr William Haenszel, przedstawiciel Narodowego Instytutu Raka w Bethesda (USA). Dobrze oceniając dotychczasowe działania w zakresie epidemiologii nowotworów w Polsce, proponuje udoskonalenie systemu. Powstają trzy populacyjne, aktywne rejestry nowotworów w następujących regionach: warszawskim, krakowskim i katowickim. Obszar objęty tymi rejestrami zawierał populację wielkomiejską (Warszawa, Kraków, Katowice), mieszkańców mniejszych miast oraz populację wiejską. Usytuowanie rejestrów uwzględniało działanie różnych czynników ryzyka (m.in. stylu życia, środowiska naturalnego i środowiska pracy), ale głównym czynnikiem określającym zlokalizowanie tych rejestrów były ówczesne możliwości wiodących placówek onkologicznych w Polsce, tj. Instytutu Onkologii w Warszawie i jego oddziałów w Krakowie i Gliwicach.
Dla stworzenia nowoczesnej epidemiologii nowotworów potrzebni byli odpowiednio przeszkoleni ludzie. Realizację tego zadania umożliwiło m.in. podpisanie umowy pomiędzy Instytutem Onkologii w Warszawie i Narodowym Instytutem Raka w Bethesda (USA). Ogromną pomoc w jej realizacji wykazał dr W. Haenszel. Dzięki tej umowie oraz intensywności współpracy prof. T. Koszarowskiego ze światowym środowiskiem epidemiologów, było możliwe szkolenie lekarzy w zakresie epidemiologii nowotworów. Prof. Helena Gadomska, doc. Jerzy Starzewski, prof. Zbigniew Wronkowski, a później prof. Janusz Pawlęga i prof. Witold Zatoński, mieli możliwość intensywnego szkolenia się w wiodących placówkach na świecie. […]
W latach 1972-1974 kształtuje się wizja trzeciego programu walki z rakiem w Polsce. Wiedza, determinacja i szczególny sposób kontaktu z ludźmi prof. T. Koszarowskiego przemienia tę wizję w fakt stworzenia Programu Rządowego PR-6 Zwalczanie Chorób Nowotworowych w Polsce. Program uwzględnia wszystkie ważniejsze aspekty walki z rakiem tj.: badania naukowe, oświatę zdrowotną, zapobieganie, wykrywanie, diagnostykę, leczenie, opiekę po leczeniu oraz organizację walki z rakiem (m.in. specjaliści, łóżka, wyposażenie). Najważniejszym elementem Programu PR-6 było utworzenie sieci pełnoprofilowych centrów onkologicznych. Model pełnoprofilowego ośrodka onkologicznego został opracowany przez prof. T. Koszarowskiego i prof. Z. Wronkowskiego. Podstawą modelu było skupienie w jednym ośrodku (centrum) wszystkich elementów realizujących walkę z rakiem (badania naukowe, epidemiologia, profilaktyka, diagnostyka, leczenie, opieka po leczeniu) z uwzględnieniem specjalistów, łóżek i sprzętu. Model takiego ośrodka onkologicznego przedstawiony był kilkakrotnie na zjazdach międzynarodowych oraz opublikowany w uznanych czasopismach medycznych przez T. Koszarowskiego i Z. Wronkowskiego. Model ten uznany został za najskuteczniejszy w zwalczaniu nowotworów i obecnie znany jest (m.in. w USA) jako comprehensive cancer center.
Prof. T. Koszarowski rozpoczął realizację Programu Rządowego PR-6, współpracując z wieloma osobami, które nie tylko były przygotowane zawodowo do wykonania swoich zadań, ale również były motywowane do wykorzystania unikalnej szansy do wprowadzenia onkologii polskiej na poziom europejski. Szansa ta została wykorzystana. W latach 1974-1999 utworzono sieć onkologiczną, a podstawowe cele Programu PR-6 i później Programu CPBR 11.5 osiągnięto. Do osiągnięcia celów przyczynił się bardzo intensywny rozwój współpracy z zagranicą. Dokumenty z lat 1974-1990 wskazują na ogromny wzrost liczby zagranicznych wyjazdów onkologów polskich na szkolenia, zjazdy i inne naukowe spotkania międzynarodowe. Coraz częściej zaczęli u nas gościć specjaliści zagraniczni. Jednym z zewnętrznych wyrazów wysokiej pozycji Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Polsce i na świecie były informatory o samym Instytucie i o sieci onkologicznej w Polsce oraz o Programie Rządowym PR-6, wydane w czterech językach. Wyrazem uznania dla epidemiologii polskiej było powierzenie Instytutowi Onkologii przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (agenda WHO), przeprowadzenia w 1982 roku międzynarodowego kursu nt. epidemiologii nowotworów. W ramach licznych umów międzynarodowych, zwłaszcza wykorzystując takie możliwości, jak Umowa pomiędzy Instytutem Onkologii w Polsce i Narodowym Instytutem Raka w USA czy Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych, realizowana była wymiana naukowa i międzynarodowe badania naukowe. Dzięki prof. T. Koszarowskiemu i jego współpracownikom, w trudnych czasach PRL-u współpraca naukowa w dziedzinie onkologii była wyróżniająca się, nie tylko wśród dziedzin medycznych.
